andmenning.com

Fólk misnotar stundum rosalega kröfuna um dæmi þegar verið er að fjasa.

Það er eitt að biðja um dæmi þegar það sem um ræðir er sjaldgæft, umdeilt eða annað í þeim dúr. En þegar um eitthvað almenns eðlis er að ræða er vel hægt að ræða það án þess að neitt dæmi sé tiltekið og það jafnvel einmitt til þess eins fallið að eyðileggja umræðuna að einstakt dæmi sé tekið fyrir. Krafan um dæmi er því alls ekki alltaf eins sanngjörn eða eðlileg og fólk oft vill vera láta.

Væri ég að halda því fram að Egill Helgason sé með þágufallssýki á blogginu sínu myndi fólk eðlilega hvá og biðja mig um dæmi þess til að skoða. Væri þetta tilfellið ætti ég þá vitaskuld að koma með slóð á dæmi um það, og helst nokkur til að sýna að ekki sé bara um eitt einstakt tilfelli að ræða. Að ræða um þágufallssýki Egils þætti hálf bjánalegt ef enginn væri sammála um hann hefði slíka tilhneigingu – sem hann hefur ekki svo ég viti, þetta er skáldað dæmi.

Segjum að við værum hinsvegar að ræða hvernig Tobba Marínós, Marta María og fleiri konur úr tísku og lífsstílsgeiranum tala um að femínistar eigi það til að taka þær heldur illa fyrir. Þær séu uppnefndar og efnið frá þeim t.d. kallað froða, Ellý Ármannsdóttir hafi hætt við að vera með í þættinum með Tobbu eftir fárið í kringum bréfaskrif Maríu Lilju Þrastardóttur og fleira þess háttar.

Hér værum við einfaldlega að tala um þá vel þekktu staðreynd að femínistar eiga það til að gagnrýna kynsystur sínar fyrir að taka þátt í að viðhalda staðalímynd útlitsdýrkandi konunnar. Stundum hefur sú gagnrýni verið dálítið harkaleg og viðbrögðin m.a. fólgin í að femínistar hafa verið gagnrýndir á móti fyrir að ráðskast með líf kvenna sem kjósa annan lífsstíl en þeir sjálfir gera.

Þessi innri árekstur kvenréttindabaráttunnar hefur einkennst af umræðu um lipstick feminism og um þetta hefur heilmikið verið skrifað. Það þarf því líklega enginn upplýstur femínisti að hvá neitt yfir því að talað sé um árekstur femínismans við hefðbundnar staðalímyndir og vilja sumra kvenna til að viðhalda þeim. Sú togstreita er vel þekkt og ein birtingarmyndin felst í átökum róttækra femínista við sjónvarpsstjörnur og bloggara sem þykja hafa rangar áherslur.

Tæki einhver sig til og skilgreindi hóp sem: þeir femínistar sem tala harkalega til kvenna á borð við Tobbu Marínós og Mörtu Maríu, og gagnrýndi hann fyrir dálítinn ofstopa, ætti ekki nokkur maður að eiga í erfiðleikum með að gera sér grein fyrir því að verið sé að afmarka lauslega þá femínista og skoðanasystkin sem gagnrýna umræddar konur það harkalega að þeim þykir farið yfir strikið. Um er að ræða ummæli eins og að kalla það sem konurnar gera andfeminíska og niðurheimskandi froðu. Þetta skilja virkir femínistar á Íslandi vel. Landið er ekki nógu stórt til að þeir sem láta sig þessi mál varða þekki ekki til þeirra.

Hvað er þá í gangi þegar því er staðfastlega neitað að hægt sé að skilgreina lauslega umrætt mengi og gagnrýna þá ákveðnu femínista eða þann ákveðna femínisma fyrir eitthvað ákveðið? Hvað er í gangi þegar femínisti í innsta hring hváir við og biður um dæmi, því annars sé bara ekki hægt að átta sig á hvaða femínista sé verið að gagnrýna?

„Finndu fyrir mig femínistamengi þeirra sem “rakka niður týpur eins og Mörtu Maríu eða Tobbu Marínós”, viltu gera það og þá er kannski hægt að ræða málin á nýjum forsendum? Mér hefur nefnilega gengið svo svakalega illa að finna þá femínista, nema úr ranni þeirra sem nefna þá bara til leiks, svona nákvæmlega eins og þú gerir hér.“

og

Sýndu mér þau skrif sem eru svona “ólundarleg” og “rakka niður” (áhugaverð stigbreyting niður á við milli tveggja athugasemda, ég vísa bara í báðar).
Ekki hjakka í sama farinu, ekki snúa út úr fyrir, komdu bara með konkret dæmi svo við getum reynt að tala saman út frá þeim. Er til of mikils mælst?

- Ummæli tekin héðan: Kunta veltir vöngum

Það þarf ekkert að koma með konkret dæmi. Umræðan sem um ræðir fjallar um alveg ákveðið mál þar sem ólundarleg og niðurrifsleg ummæli voru viðhöfð af femínista um sjónvarpskonurnar Tobbu og Ellýju. En það þarf ekkert að taka það dæmi eða neitt annað dæmi og skoða það sérstaklega.

Það að skoða slíkt dæmi sérstaklega er einmitt til þess eins fallið að fjasað verði um persónubundið mat fólks á hvort eitt eða annað hafi verið mikið eða lítið móðgandi. Sú umræða myndi bara stranda á ásökunum um viðkvæmni og útúrsnúninga. En eftir sem áður yrði það staðreynd að þessi togstreita er fyrir hendi í femínismanum og að mengi þeirra femínista sem eiga það til að vera heldur ruddalegir í andúð sinni á konum í líffstíls- og tískuþáttum er tiltölulega auðskilgreinanlegt og vel hægt að spjalla um og gagnrýna.

Staðreyndin er sú að sumur femínismi setur [sumar] konur í þá stöðu að þurfa að afsaka og réttlæta klæðaburð sinn, notkun á snyrtivörum, verkaskiptinguna inni á heimilinu eða jafnvel langanir í kynlífi. Það er ekkert flókið að ræða þann femínisma og það þarf ekkert að nefna dæmi um þess háttar skrif til að ræða það eitt að fólk hljóti að mega hafa skoðanir á þessum ákveðna femínisma án þess að teljast vera að blammera alla femínista.

Þegar þessi umræða kemst ekki lengra fyrir kröfum um dæmi þykir mér sem verið sé að beita undanbrögðum til að komast hjá því að ræða hlutina, en ekki að verið sé að reyna að skýra málin.

Sóley Tómasdóttir er engin kunta. En það hafa einhverjir hálfvitar þó látið eftir sér að segja við hana og það hlýtur einfaldlega að segja okkur dálítið um hve merkilegur þankagangur liggur að baki skoðunum þeirra aðila.

Sóley notar hinsvegar tækifærið til að gera úr því skóna að sami þankagangurinn búi að baki mörgu öðru sem femínistar fá að heyra. Séu þeir t.d. einhverjir sakaðir um vænisýki segir hún að sé þá bara dæmi um örlítið vandaðri framsetningu á sömu taumlausu andúðinni og hjá þeim sem kalli hana kuntu.

Niðurstaðan er þessi:

Femínistar ögra ríkjandi hugmyndafræði og kalla á róttækar breytingar. Femínistar sætta sig ekki við að konur séu kallaðar ljótum nöfnum vegna skoðana sinna og femínistar sætta sig ekki við að staðalmyndir hefti tækifæri beggja kynja til virkrar samfélagsþátttöku. Femínistar ógna þannig hinni friðsælu tilveru þar sem fólk leikur sín hefðbundnu kynhlutverk í blindni. Friðsælu segja sumir, jafnvel þótt hún innihaldi ójöfn tækifæri kynjanna, kynbundinn launamun og kynbundið ofbeldi. Viðhorf samfélagsins í garð femínista eru þannig skiljanleg — en óásættanleg engu að síður.

Það sjá vonandi allir að það er varhugavert að sópa öllu sem sagt er um femínista undir teppið í þeirri trú að aðeins sé um að ræða viðbrögð við því að “friðsælli tilveru” sé ógnað.

Í umræddri grein er fjallað um gagnrýni á femínista sem Davíð Þór Jónsson setti fram og ég skil greinina þannig að sú gagnrýni Davíðs Þórs sé þá dæmi um eitthvað sem eigi bara að líta á sem óásættanleg viðbrögð við því að femínistar séu að trufla friðsæla tilveru hans.

Þetta þykja mér afskaplega vond fræði. Að afskrifa gagnrýni á þessum forsendum, að því gefnu að það sé gert, er hroðalega einstrengingslegt. Með svona þankagangi er hægt að breyta hvaða hugmyndafræði sem er í einstefnulega rörsýni.

Eða geta femínistar gert kröfu til þess að sjónarmiðum þeirra sé sýndur skilningur – þau ekki afskrifuð sem öfgar - en á sama tíma lokað augunum fyrir því að gagnrýnendur eigi þá einhvert viðlíka tilkall til þess að reynt sé að skilja og taka mark á orðum þeirra, en þau ekki afskrifuð sem hrein íhaldssemi?

Í athugasemdum við grein Sóleyjar er þessum ummælum hennar í tilvitnuninni fagnað ákaft. Vonandi kemur það til af betri ástæðum en mér finnst ég skynja.

Var að glugga í þessa grein á Scepchick: UNQUESTIONED PRIVILEGE

Höfundur er bandarísk kona af indverskum uppruna sem er að tala um það þegar fólk spyr hana hvaðan hún er og fleira í þeim dúr.

Nú er ég strax búinn að segja að hún sé bandarísk kona af indverskum uppruna, en hún vill minna á að það er jú ekki allt sem hún er, eða einu sinni það sem skilgreinir hana fyrst og fremst. Hún er jú margt annað sem er mun meira lýsandi fyrir hana og hennar persónuleika.

Ágætar vangaveltur, að mér finnst.

Höfundur talar hinsvegar mikið um hvað henni þykir eitt og annað sem venjulegt fólk spyr að í einlægri forvitni og hugsunarleysi weird, offensive, annoying og svo framvegis.

Hvaðan ertu? Hvað þýðir nafnið þitt á frummálinu? Hvað gerir fólkið þitt?

Á maður að leyfa sér að láta svona spurningar fara í taugarnar á sér af því að það er hægt að líta svo á að verið sé að sýna klisjukenndum ytri einkennum meiri áhuga en hver viðkomandi er í ýmsum persónulegri skilningi? Eða af því að maður er með óalgengan litarhátt og er oftar spurður en aðrir?

Er þetta ekki dálítið spurning um hvort ekki sé betra að líta á svona spurningar sem saklaust hjal, sem segi manni ekkert um hvort sá sem spyr beri næga virðingu fyrir manni til að reyna að spyrja merkilegri spurninga?

Eru femínistar ekki stundum að gera hlutina dálítið þunga í vöfum?

Hversu flókið á það eiginlega að vera fyrir fólk að misstíga sig ekki í samskiptum við aðra? Ef saklausustu vangaveltur eru skilgreindar sem leiðindamórall eða jafnvel kynþáttahatur eða kynfyrirlitning verður það ekki auðveldara.

Nú hefur verið mikil umræða um asperger heilkennið síðustu daga. Einhverskonar skortur á félagsþroska eða félagskunnáttu er nokkuð sem virðist hrjá mjög mikið af fólki og oft finnst manni eins og heilu kynslóðirnar af ungum strákum kunni ekki að eiga önnur samskipti en yfir Teamtalk í World of Warcraft eða í álíka tölvuleikjastússi.

Hvernig á þess háttar fólk að eiga við það að samfélagið sé að gíra sig upp í að þykja allskyns daglegt hjal móðgandi, vanhugsað og pirrandi?

Ef einhver spyr mann hvaðan maður er, tekur maður þá ekki bara vingjarnlegheitin á málið og svarar brosandi og glaðlyndur, svo maður sé ekki að refsa fólki fyrir að vera hugsanlega ekki alið upp í trylltu stressi yfir því að smæstu yfirsjónir geti truflað ofurnæma blygðunarkennd einhvers?

Ég á fjölskyldumeðlim sem eru með vott af asperger og ef hann ætti að hafa svona miklar áhyggjur af viðkvæmni fólks úti í bæ, myndi hann einfaldlega ekki þora að opna á sér munninn, og á þó erfitt með það fyrir.

Mér finnst það vera umhugsunarefni hvað sumum virðist þykja eðlilegt að fleira og fleira eigi að bætast á listann yfir viðkvæm málefni sem þarf að gæta ýtrustu varkárni við að ræða. Og nú hreinlega hluti eins og hæ, hvaðan ert þú?

Þurfum við ekki líka að vera dálítið jákvæð og temja okkur að hengja ekki sjálfsmyndina rækilega á ábyrgð samfélagsins í kringum okkur?

Ég var að gera gríðarlega merkilega uppgötvun [1] á mögulegu eðli samskipta við vissan hóp andtrúarspekúlanta sem stundum er sakaður um að vera þrasgjarn [2].

Ímyndum okkur hóp fólks (Rökhyggjufólkið) sem er mjög upptekinn af rök- og raunhyggju. Ímyndum okkur að fólkið telji sig hafa snúið í huganum og rökrætt flestar skoðanir sínar og hugmyndir. Fólkið er fremur andsnúið því að trúa einhverju eða meðtaka án töluverðra sannana og umræðu.

Ímyndum okkur annan hóp (Óskhyggjufólkið) . Sá hópur hefur komist að þeirri niðurstöðu að einu og öðru sé best eða eðlilegast að trúa, án þess endilega að hafa fyrir því sannanir sem gott er að rökræða eða bera saman við raunhyggju [3]. Þessi hópur notast þó við rökstuðning og sannanir þegar kemur að flestu í daglegu lífi, en hefur alltaf ákveðinn glugga opinn fyrir trú á hugmyndir sem ekkert fær útskýrt eða staðfest.

-

Ímyndum okkur nú að stundum sé rökhyggjufólkið að gagnrýna óskhyggjufólkið. Óskhyggjufólkið ver sig, eðlilega. Það er rökrætt og þrasað. Sjaldnast fæst nein niðurstaða, en stundum hættir óskhyggjufólkið að fjasa og segir eitthvað á borð við: „já, ókey, það er líklega sitthvað til í þessu hjá ykkur“, eða afþakkar frekari umræðu: „við erum ósammála þessum pælingum“.

Og stundum er óskhyggjufólkið að gagnrýna rökhyggjufólkið. Rökhyggjufólkið ver sig þá, eðlilega, rökræðir og þrasar, bendir á rök og sannanir. Það er fjasað vel og lengi og að endingu segir rökhyggjufólkið eitthvað í sömu veru: „jamm, jú, það getur verið eitthvað til í þessu hjá ykkur“, eða umræður renna út í sandinn eins og hjá hinum.

En hvor hópurinn, með hliðsjón af eðli hans, er líklegri til að setja rökhyggjuna til hliðar í umræðum, hvíla hana, og ræða hlutina í stað þess að rökræða þá, trúa því jafnvel að eitthvað sé til í einhverju sem ekki er búið að rökræða í þaula? Er það ekki augljóslega seinni hópurinn, óskhyggjuhópurinn?

Það kann að vera að í praxis sé munurinn lítill, en þó nægur til að rökhyggjuhópurinn virki þrasgjarnari útávið en óskhyggjuhópurinn sem oftar (en þó ekki endilega oft) er tilbúinn að fallast á mögulegt gildi hugmynda án mikilla rökræðna. Rökhyggjuhópurinn hefur auk þess hugsanlega þann akkílesarhæl [4] að upplifa rökræður mun síður sem þras heldur en óskhyggjuhópurinn gerir, sem skekkir myndina jafnvel meira.

Er ekki nokkuð ljóst að rökhyggjufólkið á lítinn möguleika á að vera eðli sínu samkvæmt án þess að koma óskhyggjufólki og kannski utanaðkomandi fyrir sjónir sem þrasgjarnari hópurinn? Í raun munu allir með minni rökhyggjufýsn en rökhyggjufólkið upplifa þá síðarnefndu sem meiri rökræðuhunda og þrasara en sjálfa sig.

Það er því kannski hreinlega fjarstæðukennt að ætlast til þess að rökhyggjufólkið sé minna þrasgjarnt en óskhyggjufólkið, rétt eins og það kannski er fjarstæðukennt að ætlast til þess að óskhyggjufólkið hætti að hafa meiri tilhneigingu en hinir til að telja trú ekki alltaf þurfa sannana við.

-

Kannski eru trúleysingjar sem nenna að fjasa um trúarbrögð í raun haldnir óvenju mikilli trú á eigin rökræðuhæfni og yfirlýst trúleysi þeirra afleiðing af því, frekar en afleiðing af sjálfum vangaveltunum og rökræðunum – og þeir einmitt þess vegna að sama skapi líklegir til að lenda á bláenda skalans í rökræðugirnd, sem aftur þýðir að þeir teljast óhjákvæmilega með þrasgjarnasta fólki. Sem þá er fullkomlega eðlilegt.

-

[1] þetta er að sjálfsögðu ekki merkileg uppgötvun, en kannski ágæt hugleiðing.

[2] en allt á þetta í raun fullkomlega við um mig sjálfan

[3] flestir trúaðir kannast alveg við að það sé öðruvísi ákvörðun að trúa á yfirnáttúru af einhverju tagi, en t.d. að trúa vísindalegri þekkingu

[4] akkílesarhæll gagnvart fólki sem er viðkvæmt fyrir rökræðum sem kalla mætti þras

María Lilja Þrastardóttir er með dálítið kómíska grein á Smugunni í dag. Greinin heitir Af meintum vitsmunaskorti femínista og er svar við því að Marta María lífstílsbloggari hafi talað um fáfræði meðal sumra ungra femínista.

Í greininni ákveður MLÞ að láta til sín taka með því að draga upp sérlega einfeldnislegan strámann sem ég kalla ómeðvitaða strámanninn.

MLÞ segir við Mörtu Maríu:

Mig langar svolítið að þú færir rök fyrir því í hverju öfgarnar felast.

Eru það öfgar að vilja útrýma launamun kynjanna?

Eru það öfgar að finnast að kynlíf án samþykkis sé nauðgun?

Eru öfgarnar fólgnar í því að benda á mögulega áhættuþætti í umhverfinu okkar sem stuðla að misrétti, kynbundnu ofbeldi og afturför í kvennabaráttunni?

Eru öfgarnar kannski þær að láta í sér heyra og tjá sig á málefnalegan hátt um þætti í samfélaginu sem að betur mættu fara?

Það er náttúrulega bæði sorglegt og fyndið að heyra konuna sem skrifaði svo ruddalega svargrein til Davíðs Þórs Jónssonar nýverið, að hún þótti varða við siðareglur vefsíðunnar sem hún birtist á, Innihald.is, og var tekin út tala um að tjá sig á málefnalegan hátt.

Það sama var upp á teningnum um daginn þegar ég hitti hana í útvarpinu. Þá var t.d. ómögulegt að hafa eitthvað við hugmyndir hennar um vændislöggjöfina að athuga án þess að vera sakaður um að vorkenna vændiskaupendum ógurlega og fleira í þeim dúr.

En aðallega er það sem slær mig þessi klassíski útúrsnúningur, að ásakanir um öfgar hafi eitthvað með það að gera að leitast sé við að auka jafnrétti kynjanna eða draga úr kynbundnu ofbeldi. Að sjálfsögðu er það ekki það sem er öfgafullt, heldur eitthvað við það hvernig farið er að.

Sé til dæmis logið, bullað, staðreyndum hafnað, ekki hlustað á mótrök eða gagnrýni, snúið út úr, hæðst, talað ruddalega og gjammað út í eitt, á það lítið skylt við að tjá sig málefnalega – og er þá kannski einmitt til marks um að þeir sem það gera séu dálítð öfgafullir í framkomu, og þá er vitaskuld ekki verið að tala um öfgar í einhverjum sjálfsmorðsárásaskilningi – svo það sé nú á hreinu og verði ekki að umræðuefni.

Látum liggja milli hluta hvort femínistar séu sekir um þetta allt saman. Augljóst er hinsvegar að það er einhver hegðun sem kallar á þá gagnrýni að um öfgar sé að ræða, en ekki bara það eitt að vilja eitthvað fallegt. En það er stórkostlega algengt í henni veröld að gagnrýni sé svarað með svona ofsalega vonlausum útúrsnúningum.

-

Knúzararnir eru í dag að krefjast meiri umræðu um staðgöngumæðrun áður en þess háttar hlutir verði leyfðir. Það er í sjálfu sér ágæt afstaða, en sjáið síðan rökin fyrir því að löggjöf sem leyfir slíkt sé ekki tímabær:

Samfélag sem hefur reynst vanmáttugt gagnvart launamisrétti, kynbundnu ofbeldi og valdamisræmi kynjanna skal fara varlega í lögleiðingu þess að nýta líkama kvenna til að hýsa börn annarra. Samfélag sem skilgreinir móðurhlutverkið sem svo mikið grundvallaratriði í sjálfsvitund kvenna að ef þær geta ekki eignast barn með hefðbundnum leiðum sé eðlilegt að fá aðrar konur til að ganga með börn fyrir þær, það er samfélag sem getur ekki sett lög um að kona gangi með barn í þeim tilgangi einum að láta það frá sér.

Þetta er augljóslega ekki fólkið sem á að kalla að borði til að ræða þessi mál, ef ræða á þau frekar. Sama fólkið er því kannski ekki vel til þess fallið að meta hvort málið hafi verið nægilega skynsamlega rætt.

Ég fæ útskýringu Sigurðar Hólm í athugasemd á Knúzinu á vanköntum þessa texta lánaðan í leyfisleysi, ykkur til fróðleiks um hvað er að þessu hjá þeim:

Ég skil þessi rök ekki.

„Samfélag sem hefur reynst vanmáttugt gagnvart launamisrétti, kynbundnu ofbeldi og valdamisræmi kynjanna skal fara varlega í lögleiðingu þess að nýta líkama kvenna til að hýsa börn annarra.“.

Má ekki nota sömu „rök“ fyrir því að banna barneignir almennt? Kannski sérstaklega barneignir minnihlutahópa sem verða fyrir fordómum, ofbeldi og „valdamisræmi“? Hvað með giftingar? Er konum treyst til að gifta sig í samfélagi sem er „vanmáttugt gagnvart… kynbundnu ofbeldi“?

Ein helstu rök ákveðinna presta hér á Íslandi, fyrir örfáum árum, gegn réttindum samkynhneigðra til ættleiðinga voru til dæmis þau að það væri ekki hægt að gera börnum það að eiga samkynhneigða foreldra vegna fordóma og ofbeldis í garð samkynhneigðra. Rökin voru að slíkt mætti aldrei leyfa fyrr en búið væri að útrýma öllum fordómum samfélaginu. Þetta þótti mér fáránleg afstaða.

Svo þetta: „Samfélag sem skilgreinir móðurhlutverkið sem svo mikið grundvallaratriði í sjálfsvitund kvenna að ef þær geta ekki eignast barn með hefðbundnum leiðum sé eðlilegt að fá aðrar konur til að ganga með börn fyrir þær, það er samfélag sem getur ekki sett lög um að kona gangi með barn í þeim tilgangi einum að láta það frá sér.“.

Væri frekar í lagi að leyfa staðgöngumæðrun í samfélagi þar sem móðurhlutverkið (og föðurhlutverkið) væri aukaatriði í hugum kvenna (og karla)? Hvaða rugl er þetta?

Túlkunaráttu kalla ég ástand sem kemur yfir fólk þegar það er búið að skilgreina einhvern sem óvin og les alltaf það versta í orð viðkomandi.

Gott dæmi um þetta eru viðbrögð femínistanna á Knuz.is við mínum innskotum þar á bæ. Þeim þykir ég nefnilega ofsalega leiðinlegur og auk þess andsnúinn þeim og skilja mig undantekningalítið þannig að ég sé að segja eitthvað mun ruddalegra en ég sjálfur á við.

Sjálfur á ég vitaskuld líka mína óvini sem ég á erfitt með að túlka ekki illa. Þetta er baráttan við eðlið.

Eftir að ég í síðustu færslu gagnrýndi grein eftir biblíuspekúlantinn skemmtilega, Hjalta Rúnar Ómarsson í Vantrú, ætlaði ég að sýna sanngirni og gagnrýna umfjöllun Hörpu Hreinsdóttur sem Hjalti var að svara. Vantrúarmenn hafa kallað grein hennar gríðarlega ómerkilega og fleira í þeim dúr, svo það hlaut að vera eftir ýmsu að höggva í henni.

En ég fann lítið til að agnúast út í.

Harpa fjallar eiginlega bara mjög skemmtilega um félagið, þótt hún kjósi samlíkingar sem félagsmönnum þykir eðli málsins samkvæmt ekki gaman að spá í.

Framan af útlistar Harpa sögu félagsins, alveg hlutlaust að mér finnst. Síðan kemur að kafla sem heitir Hvernig kemur Vantrú manni fyrir sjónir? Hér byrjar Harpa að leika sér með hlutina, en ekki bara að útlista þá eins og fræðimaður. Henni þykir félagið Vantrú líkjast ströngu, jafnvel öfgasinnuðu trúfélagi, þótt með öfugum formerkjum væri.

Takið eftir því að hún segir líkjast og heldur því til haga að um öfug formerki sé að ræða. Hún er ekki að segja að félagið sé öfgasinnað trúfélag, heldur að tala um að það líkist slíku félagi að ýmsu leyti.

1. Konur eru fáar sýnilega ráðandi í félaginu
2. And-trúboð í tvennum skilningi er stundað af mikilli elju
3. Veist er að bloggurum sem fjalla gagnrýnið um félagið og villi-trúleysi gagnrýnt (Bjarni Harðarsson)
4. Haldin er andhátíð
5. Helgi Hóseasson er dálítill tákngervingur hjá Vantrúarmönnum
6. Það getur falist ákveðið píslavætti í að vera í félaginu

Í dálítið líbó skilningi er þetta allt saman satt og rétt. Hvað er þá vandamálið?

Vandinn er sá að Vantrúarmönnum þykir Harpa andsnúin þeim, sem hún reyndar sýnir þess stundum sterk merki að vera, og þess vegna lesa þeir allt það versta í orð hennar. Túlkunaráráttan fer í gang.

Hjalti fer þá leið í svari sínu að benda á að allt sé þetta miklum mun verra í hinum ýmsu alvöru trúfélögum, t.d. Þjóðkirkjunni hennar Hörpu. Þar sé nú gert lítið úr konum í heilagri ritningu.

Og mikið rétt. Í öllum tilfellum má hæglega sjá að Vantrú er ekkert öfgatrúfélag í samanburði við allskyns raunveruleg trúfélög, hvað það snertir að vera með helgar kennisetningar um hlutina og ruddalega forsögu. En það var nú heldur ekki það sem Harpa sagði, heldur að það sé margt sláandi líkt með þessu tvennu og dæmin 6 eru mjög greindarlega valin hjá henni – sem Vantrú ætti að kunna að meta, verandi félag sem gerir út á rökhyggju og greind.

Hvergi segir Harpa að um ásetning sé að ræða með neitt af þessu. heldur lýsir hlutunum einfaldlega eins og þeir eru – að einhverju marki.

1. Það eru fáar konur í Vantrú og þær skrifa lítið
2. Vantrúarfólk lætur verulega til sín taka í trúarumræðunni og stuðlar að úrskráningum úr kirkju
3. Þegar fjallað er gagnrýnið um félagið á bloggum er ekki óalgengt að mikið þras verði úr þar sem margir Vantrúarmenn koma við sögu og greinin um Bjarna Harðar er hreinasta klúður, þótt höfundurinn sé í miklum metum hjá mér
4. Haldin er andhátið – að vísu bara einhver metalhátíð ef ég man rétt, sem hefur lítið með félagið að gera. En virkar táknræn fyrir utanaðkomandi
5. Dálítið er látið með Helga Hóseasson
6. Fólk hefur veigrað sé við því að koma fram undir nafni sem Vantrúarmeðlimur

Með réttri atburðarrás gæti maður alveg ímyndað sér að Vantrú geti orðið alvöru trúfélag. Helgi Hós væri spámaður, andhátíðin alvöru hátið og svo framvegis. En það er þó engin sérstök ástæða til að ætla að það muni gerast. Vantrú er nefnilega ekki trúfélag og hefur engan áhuga á að vera það, svo ég viti.

Hvað er þá svona ómerkilegt við umfjöllun Hörpu?

Ekki neitt. Vantrú líkar bara ekki að vera líkt við öfgafull trúfélög. Bæði af því að um öfgar er að ræða, eðlilega, sem hljómar ekki vel, og af því að um trúfélag er að ræða, sem er það sem barist er gegn og því ömurlegt að vera líkt við. Jú, auðvitað er það neikvætt að vera líkt við öfgafullt trúfélag sem traðkar á konum og fleira í þeim dúr. En það þarf ekki að líta svo á að líkingin nái lengra en til atriðanna 6 sem virka lík á yfirborðinu.

Í athugasemd við umfjöllun Hjalta segir kvenkyns meðlimur í Vantrú:

Góð grein Hjalti og nauðsynleg. Það sem fór helst í mig var það hve lítið Harpa gerði úr konum sem setið hafa í stjórn Vantrúar og öllum kvenkynsmeðlimum Vantrúar. Ótrúleg kvenfyrirlitning í skrifum Hörpu, bara skammarlegt. En það sýnir aftur á móti líka hversu ótrúlega litla þekkingu Harpa hefur í raun á félaginu sjálfu. Skrif hennar dæma sig sjálf.

Umfjöllun Hörpu um vægi kvenna í Vantrú er byggð á tölfræði og því að lítt virkar eiginkonur lykilkarla í stjórn þess hafi líka verið skráðar í stjórn. Að kalla þá umfjöllun kvenfyrirlitningu er mikil túlkunargleði. Að því leytinu til að konur hafa lítið komið við sögu, líkist félagið karldómíneruðum trúarhreyfingum. En það er ekki þar með sagt að það sé raunverulega þannig eða að félaginu sé um að kenna. Kannski eru konur bara einhverra hluta vegna ólíklegri til að vera virkar í trúarumræðu – amk. eins og aðstæður eru í dag.

Þess má geta að á innra spjalli Vantrúar, sem ég hafði eitt sinn aðgang að, verandi meðlimur, eru konur virkir gagnrýnendur og hafa oft mikið til málanna að leggja.

Eftir því sem viljinn til að lesa það versta í orð Hörpu er meiri verða svörin önugri og afstaða hennar lítur betur út fyrir vikið. Harpa hefur að vísu talað um Vantrú sem Talíbana, sem fasista og fleira í þeim dúr. Það má líta svo á að hún hafi gert sig óviðræðuhæfa með því. En túlki menn slík ummæli hóflega, eins og Vantrú vill jafnan að gert sé þegar vísað er til ruddalegra pistla á Vantrúarvefnum, má skilja þau ummæli sem vísun í að hún upplifi félagið á einhvern hátt sem óbilgjarna skoðanalögreglu – en ekki beinlínis þannig að félagið eigi margt annað sameiginlegt með fasistum eða Talíbönum.

Fólk gleymir sér í reiði, andúð og hópefli. Ég veit vel að það má hæglega skilja allt sem Harpa segir sem níðskrif. En til þess þarf maður að vilja skilja orðin þannig – og það er hugsanlega alger óþarfi sem kemur í veg fyrir mun skemmtilegri skoðanaskipti á milli greindra einstaklinga sem greinilega að einhverju marki deila áhugasviðum.

Sjálfsagt er Harpa sjálf haldin þessari sömu túlkunaráráttu gagnvart þeim meðlimum Vantrúar sem hún hefur átt í útistöðum við. En hún má eiga það að hún skrifar agaðan texta og skilur eftir glugga fyrir nokkuð meinlausa túlkun á honum – og er með því að opna fyrir umræðu.

Harpa Hreinsdóttir er að skammast í félaginu Vantrú þessa dagana. Hún er ósammála ýmsu sem Vantrú gerir og segir.

Hjalti Rúnar í Vantrú er búinn að setja saman svar handa Hörpu.

Harpa segir meðal annars (feitletrun mín):

Lítill hópur félagsmanna virðist einnig vinna ötullega að því að hafa upp á bloggfærslum annarra þar sem Vantrú berst í tal og gera sínar eigin athugasemdir við þær, sjá t.d. athugasemdir við færsluna „Mér ofbauð“ á bloggi Helga Ingólfssonar. Sama gildir um fréttir um Vantrú á vefmiðlum og félagsmenn virðast jafnvel reyna að fylgjast með Facebook-færslum um Vantrú. Þeir sýna ótrúlega elju við þessa iðju en ganga sumir svo langt að kalla mætti þá „tröll“ í netheimum.

og

Þarna á ég m.a. við hversu ótrúlega miklum tíma nokkrir karlar (raunar mikið til þeir sömu og sitja í stjórn og skrifa greinar) eyða í að elta uppi umfjöllun um Vantrú og leggja þar mörg orð í belg eða hvernig þeir sömu hamast við að skrifa athugasemdir við blogg nokkurra presta (virðist sr. Þórhallur Heimisson í sérstöku uppáhaldi þar).

og

Það ríkja ákveðnar kennisetningar um Vantrú, þ.e.a.s. aðeins má fjalla um félagið á ákveðnum nótum. Vei þeim sem brýtur þær dogmur! Þeir eru að minnsta kosti sýndargrýttir í netheimum. Ef brotið er stórvægilegt leggja félagsmenn í krossferð, heilagt stríð.

Um þetta segir Hjalti Rúnar:

Næstu rökin eru þau að við stundum and-trúboð “af mikilli elju”. Þetta and-trúboð er víst það að “elta uppi umfjöllun um Vantru og leggja þar mörg orð í belg” og að “hamast við að skrifa athugasemdir við blogg nokkurra presta”.

Er það öfgamerki að meðlimir félags tjái sig ef þeir sjá umræðu um félagið? Það er afskaplega lítið mál að fylgjast með bloggum, til dæmis með svokölluð blogggáttinni. Væri það öfgamerki hjá meðlimum Kattavinafélag Íslands að tjá sig við skrif um félagið þeirra?

Þetta þykir mér gott dæmi um að svara ekki ádeilu. Harpa er að gefa í skyn að Vantrú leggi það mikið púður í að svara fyrir sig og eltast við trúarumræðu utan eigin vefrits að um tröllahætti sé að ræða, sem stundum verði þannig að líkja megi við sýndargrýtingu.

Svar Hjalta, að félagar félags hljóti að mega tjá sig og að það sé auðvelt að fylgjast með, er náttúrulega alls ekki svar við því hvort of langt sé gengið – of miklu púðri eytt. Harpa er ekki að segja að Vantrú megi ekki tjá sig eða fylgjast með, heldur að félagið geri það af of miklum krafti. Það má síðan deila um hvort það sé rétt.

Það vita allir sem fylgst hafa með trúarumræðunni í íslenskum netheimum að stöku trúmaður hefur veigrað sér við því að lenda í rökræðum við Vantrúarfólk, að Vantrú þykir stundum fara harkalega að fólki. Það felst þá gjarnan í eftirfarandi:

1. Að taka nafngreint fólk til umfjöllunar á nokkuð víðlesnu vefriti
2. Að rökræða stundum harkalega og óvægið um hluti sem aðrir upplifa sem mjög huglægar vangaveltur, en ekki vísindi
3. Að skrifin beri með sér andúð eða fyrirlitningu (gefið í skyn að afstaða trúmanns sé heimskuleg/vanhugsuð/vond)
4. Að Vantrúarfólk hópist saman að umræðum og virki eins og þrúgandi hópur frekar en sem einstaka meðlimur að ræða við fólk úti í bæ

Sumt fólk virðist upplifa sig sem fórnarlamb í þessum leik og kallar aðferðir Vantrúar nöfnum á borð við sýndargrýtingar og tröllahátt.

Sjálfur er ég sekur um að hafa oft og iðullega gert flest af þessu. Þetta eru einfaldlega syndir sem auðvelt er að drýgja þegar maður sjálfur hefur gaman af þrasi og tekur það ekki mjög nærri sér að það fari um víðan völl og ýmis orð komi við sögu. Sumt fólk getur rökrætt hvað sem er sér til ánægju, á meðan aðrir eru svo viðkvæmir fyrir einstökum málefnum að allt leysist upp í grát og leiðindi.

Trúfólkið sem Harpa er að bera blak af hefur auk þess oft og iðullega átt það skilið að rökrætt sé harkalega við það. Það eimir bara ennþá töluvert eftir af þeirri hugmynd að það megi rakka niður trúleysi og rökhyggju, en trúarskoðanir og kirkjan séu heilög málefni sem verði að taka vettlingatökum. Þannig finnst fólki oft að það geti talað háðslega eða kæruleysislega um markmið og baráttu trúleysingja, en getur alls ekki sætt sig við að svarað sé í sama tón.

Það leikur þó enginn vafi á því í mínum huga að stundum hefur Vantrú farið illa að ráði sínu, rétt eins og stundum hafa trúmenn kveinkað sér mikið en í raun verið allra ruddalegasti aðilinn í samræðunum. Hvar jafnvægi þarna á milli liggur skal ég ekki leggja mat á. En um það sýnist mér umræðan að stórum hluta fjalla – eins þreytt málefni og vesalings Vantrúarfólkinu kann að þykja það vera.

Annaðhvort halda þau Harpa og Hjalti því áfram að tala í kross, eða þau sættast á að ágreiningurinn sé um hvar umrætt jafnvægi liggur. Að tala í kross leiðir bara til skætings og fullyrðinga um að hinn aðilinn skilji ekki neitt, en hitt gæti hugsanlega verið dálítið mannleg og skemmtileg umræða – jafnvel þótt niðurstaðan verði sú að Vantrú eigi engu að breyta í sinni hegðun.

Harpa ætlar að sögn að fjalla í þaula um Bjarna Randvers málið. Hún er vel skrifandi manneskja og fylgin sér, svo þarna er hugsanlega kominn verðugur andstæðingur fyrir rökræðufólkið í Vantrú. En vonandi finna deiluaðilar flöt á að ræða saman í stað þess að tala í kross. Annars verður þetta ekkert skemmtilegt fyrir áhorfendur!

Ég horfði á mjög slaka kvikmynd í gær. Killer elite heitir hún. Bjánaleg hasarmynd með Jason Statham, Clive Owen og Robert De Niro. Allir leika þeir afar harða nagla sem drepa mann og annan án þess að blikka auga – reyndar fær Statham samviskubit, en það er bara af því að hann á að vera ofur-góði gæinn.

Það er skemmtilegt að skoða þessa mynd með femínistagleraugunum. Í henni bregður heilum tveimur konum fyrir. Önnur er sæta kærastan hans Statham og hana þarf að vernda fyrir óvinum hans – sem De Niro gerir mjög snyrtilega, þrátt fyrir að vera ekki lengur neitt unglamb. Hin konan er einhver skrifstofustarfsmaður sem getur ekki hamið sig við að öskra eins og fífl þegar Statham dettur í gegnum stillansa og beinir að henni byssu í von um að geta sannfært hana um að sleppa því að æpa.

Konurnar voru sem sagt snoppufríð fórnarlömb og töluðu auk þess ekki um annað en karlana sína. Svoleiðis mynd hlýtur að falla á flestum femínistaprófum.

Að því sögðu fjallaði myndin náttúrulega um fyrrverandi sérsveitar-hermenn og harðsvíraða málaliða, sem ég veit ekki betur en að séu yfirleitt karlar, svo kannski eru hlutföllin mjög raunsönn. Yvonne Strahovski er auk þess svo geðug og sæt að það hlýtur að vera hverjum karli eðlilegt að vilja bjarga henni úr ánauð. Þetta er því augljóslega karlamynd fyrir karla með staðlaðar karlrembufantasíur. Þannig er það bara.

En nú er þessi vonda mynd búin að fá mun meiri umfjöllun á þessu bloggi en hún á skilið.

1,5 stjarna á almenna skalanum.
2,5 stjörnur á karlrembuskalanun.