andmenning.com

Velkist einhver í vafa um að Repúblikanaflokkurinnn í Bandaríkjunum sé (að stórum hluta) dálítið geðsjúkur hópur fólks þessa dagana, legg ég til að viðkomandi lesi þessa grein hjá P.Z. gamla Myers: Is brain damage a prerequisite for joining the Republican party?

Og athugasemdirnar jafnvel líka. American Taliban verður ekki svo fjarlæg nafnagjöf eftir lesturinn.

Auk þess er ekki úr vegi að benda á þennan fína pistil um kannabis-vitleysuna: ÖGN UM KANNABISBANN

Í framhaldi af síðasta pistli um tæknilegar upplýsingar fyrir magnara, er kannski ekki úr vegi að fjalla örlítið um slíkar upplýsingar fyrir hátalara.

Fólk telur mjög almennt að það sé eðlilegt að spyrja aðeins að því hvað hátalarar eru mörg vött þegar slík tæki eru borin saman. En það er dálítið eins og að spyrja menn á dekkjaverkstæði hvað dekkin séu mörg hestöfl – sem engum dytti í hug að gera.

Hátalarar eru bara rafseguldrifnar keilur í kassa sem ýta við loftinu í kringum þá. Þeir þola mismikið afl, en það hvað þeir þola mikið segir ekki sérlega mikið um eiginileika þeirra. Það sem gott er að vita um hátalara er hver næmni þeirra er, hvert tíðnisvið þeirra er, hversu mikið viðnám þeir veita og að lokum hvað þeir þola af afli. En að kalla hátalara t.d. 100W er afar loðið, ef ekki hreinlega merkingarlaust.

Tökum sem dæmi hátalara frá danska framleiðandanum Dali: Mentor Menuet

Þeir eru með eftirfarandi eiginleika uppgefna:

Tíðnisviðið (frequency range) er 59 rið til 25 kílórið. Þeir fara sem sagt ekki mjög djúpt í bassa, en yfir meðallagi hátt í diskant. Bassabox fara sum hver niður í örfá rið, sem er afar djúpur bassi, en 20-30 rið væri ekki óeðlileg neðri tala fyrir hátalara sem gefa djúpan bassa – en til þess þarf yfirleitt stærri hátalara, gólfhátalara.

Næmni (sensitivity) er 86 dB miðað við 2,83 volt og 1 m. Eða m.ö.o. er 1 W af afli beitt á hátalarann og hávaðinn mældur í meters fjarlægð frá keilunni. Næmnin segir okkur hvað það þarf að eyða mikilli orku í að fá hljóð úr hátölurunum, sem m.a. er háð tegund efna í keilunum og hvernig seglar eru notaðir. Lægri tala þýðir minni næmni. 86 er t.d. frekar lítið og bendir til þess að það þurfi verulegt afl til að keyra umrædda hátalara. Hátalarar sem mælast hærri í dB, t.d. 90+ dB eru hinsvegar mun léttari í keyrslu og gefa frá sér meiri hljóm við sama afl.

Viðnám hátalara (nominal impedance) fyrir heimahús er yfirleitt 6-8 ohm. En 4 ohm í þessu tilfelli. Suma magnara er hægt að stilla á 4 eða 8 ohm eftir hátölurunum sem á að drífa með þeim.  Ráði magnarinn illa við viðnám hátalaranna – er t.d. tengdur við 4 ohm en ætlaður fyrir 8 ohm – þá hitnar hann meira en gott þykir og því vert að fylgjast með því hversu heitur magnarinn er ef einhver vafi leikur á þessu atriði.

CEA samtökin ákváðu árið 2006 að einfalda þetta allt saman örlítið. Búinn var til staðall sem heitir SPL2010 (Sound Pressure Level).  Gefi framleiðendur upp þær tölur eiga menn að vera nokkuð vissir um hversu mikinn hávaða tækin gefa frá sér, en það eru framleiðendur ekki byrjaðir að gera í sérlega miklum mæli. Dali gefa þó upp Max SPL fyrir hátalarana í dæminu, eða 105 dB. Hefðum við samanburð frá öðrum framleiðendum væri það ágæt vísbending fyrir okkur – en það kann að verða tilfellið með tímanum. Meira um SPL hér.

Að lokum gefa Dali upp ráðlagt magnara-afl, eða 20-100W. Af því myndu margir ákvarða að kalla megi hátalarana 100W og láta þar við sitja. En það væru í raun ómerkilegustu upplýsingarnar sem hægt er að fiska úr listanum að ofan.

Næmni, tíðnisvið og með tímanum SPL eru allt mikilvægari upplýsingar við hátalarakaup en uppgefin hámarksvattatala.

Þar hafið þið það.

Viðauki:

Til varnar hátölurunum sem teknir eru fyrir í pistlinum.

Dali hátalarnir sem teknir eru sem dæmi eru svokallaðir bookshelf hátalarar, eða litlir bókahilluhátalarar. Slíkir hátalarar eru öllu jöfnu ekki nógu stórir til að gefa frá sér djúpan bassa, og þessar tíðnisviðstölur því mjög eðlilegar fyrir þá.

Það að þeir eru þungir í keyrslu, 86 dB, bendir til þess að þeir henti vel fyrir öfluga margnara, en síður fyrir afllitla magnara. En þungir hátalarar eru hugsanlega nákvæmari en léttir hátalarar, og geta því jafnvel verið mun betri í hifi-skilningi en aðrir léttari, en aðeins ef þeir eru notaðir við réttan magnara.

Þetta er einmitt gott dæmi um hvað upplýsingarnar um bæði magnara og hátalara eru mikilvægar, því hátalararnir geta verið mjög heppilegir fyrir einn magnara, en síður svo fyrir annann. Þannig segja þessar tölur í sjálfu sér ekkert um hversu góðir þeir eru, nema í þeim skilningi að þeir eru góðir með réttum búnaði og vondir með öðrum.

En gæði hljómsins er náttúrulega dálítið persónubundið mat og verða helst metin með því að hlusta, í stað þess að rýna í vattatölur

Ef ég segði ykkur að bíll sem þið væruð að spá í að kaupa kæmist upp í hraðann 100 km/klst. myndi það í sjálfu sér ekki segja ykkur neitt um bílinn. Til þess að þetta hafi einhverja praktíska merkingu þurfið þið að vita eitthvað eins og hversu lengi hann er að ná þeim hraða og hversu vel bíllinn er til þess fallinn að keyra á þeim hraða.

Þurfi til dæmis að fylla bílinn með nítróbensíni og pína hann í 20 mínútur niður brekku til að ná 100 km/klst. er það mjög mjög mjög slappur bíll, þrátt fyrir að komast tæknilega séð á þennan hraða.

Afar keimlík lögmál gilda þegar velja skal magnara í hljómtækjastæðu. Menn velja nefnilega gjarnan magnara sem eru hátt skráðir í vöttum (W), en það er aflið sem tónlistin er knúin áfram með til hátalaranna, sem aftur hreyfast þeim mun kröftugar sem vöttin eru fleiri. Og alveg eins og Rauði Baróninn vildi ná 100 frækilegum drápum í loftbardögum fyrri heimstyrjaldarinnar, en náði bara 80, þá vilja allir vera með 100W eða meira af krafti til ráðstöfunar til að keyra tónlistina inn í stofuna, því það hljómar svo miklu betur að segjast hafa 100W+ en að hafa bara 80W, eða þaðan af minna.

En hundrað vött segja okkur ekki neitt, frekar en 100 kílómetrarnir, nema eitthvað annað sé haft með til viðmiðunnar. Þar kemur dásamlega hugtakið total harmonic distortion til sögunnar (THD). Við þurfum ekkert að skilja það hugtak til hlítar, frekar en við nennum að leggja okkur eftir því að vita nákvæmlega hvaða kraftar verka á bíla og hvar þeir tapast í núningi og hitamyndun. En við þurfum að vita hvaða hlutfall THD er gefið upp fyrir gefna vattatölu, því annars vitum við ekkert hverskonar magnara við erum að kaupa.

Í vandaðri hljómtækjum er algengt að THD, miðað við uppgefinn styrk á rás, sé um 0,01-0,1%, en það getur reyndar líka verið blekkjandi eins og útskýrt er í Wikipediagreininni:

It is unfortunate that these two conflicting definitions of THD (one as a power ratio and the other as an amplitude ratio) are both in common usage. Fortunately, if the THD is expressed in dB, then both definitions are equivalent. This is not the case if the THD is expressed as a percentage.

En látum okkur samt nægja að læra þessa þumalputtareglu á tiltölulega einfölduðum nótum.

Magnari sem getur keyrt út 100W (yfirleitt við 8 ohm) með vel innan við 0,1% bjögun er mjög líklega miklu miklu öflugri magnari en sá sem dælir út 100W með 10% bjögun. Þannig eru ekki öll 100W fædd jöfn, sum 100W eru nefnilega jafnari en önnur.

THD má segja að sé bjögunarhlutfallið miðað við ákveðið afl. Eftir því sem bjögunarhlutfallið er lægra, þeim mun hreinna merki er að berast til hátalaranna og þeir hljóma því betur. 100W á rás við 0,01% THD er að öllum líkindum vísbending um að um mjög öflugan og vandaðan magnara sé að ræða.

Til að geta kallað veikluleg fermingarhljómtæki 100 vatta, fara framleiðendur í dálítinn blekkingarleik, ekki ósvipað og kirkjan gerir með biblíuna, en það gengur út á að velja með lituðum hætti hvaða upplýsingar eru hafðar fremst á pakkningunum. Menn reikna sem sagt út bjögunina við 100W keyrslu á magnaranum og fela síðan þá tölu aftast í notendahandbókinni, sem þá er oft um 10% bjögun, en þið sjáið að það er himinn og haf á mili 10% bjögunar og 0,01% bjögunar.

Nú skulið þið því nótera hjá ykkur hugtakið “total harmonic distortion” eða “THD” og spyrja næsta raftækjasölumann út í bjögunarhlutfall hljómtækja sem þið hafið augastað á í prósentum eða dB miðað við 100W keyrslu (eða hverja þá keyrslu sem magnarinn er sagður ráða við), þar sem um RMS vött er að ræða – sem ég tel að sé gefið ef á annað borð er talað um THD. Algeng framsetning í vörulýsingu er eitthvað á þessa leið: x mörg (RMS) vött við 8Ω, 20 hz-20 khz, THD 1%

Að þessu athuguðu eiga menn þó enn langt í land með að vita allt um gæði magnarans, rétt eins og menn meta ekki gæði bifreiða með hestöflunum einum, en þar sem vöttin eru algengur sölupunktur og ungum folum er jafnan umhugað að geta sprengt hljóðhimnur með hljómtækjunum sínum, þá eru þetta a.m.k. upplýsingar sem  geta fleytt manni nokkuð langt í frumskógi raftækja og loðinni markaðssetningunni á þeim.

Séu mælingar gefnar upp við 4 eða 6 ohm (4Ω eða 6Ω), í stað hinna hefðbundnu 8, er líka verið að pína vattatöluna upp, þar sem það fæst hærri vattatala með því að notast við minna viðnám.

Einnig eru THD mælingar oft gerðar eingöngu með 1 kílóriða tóni, í stað þess að mæla á sviðinu 20-20.000 rið, sem er heyrnarsvið mannsins. En munurinn þar á milli er ekki svo afgerandi að ekki megi notast við þumalputtaregluna.

-

Leiðréttingar og viðbætur velkomnar.

Fyrir eðlisfræðingana: http://www.dogstar.dantimax.dk/tubestuf/thdconv.htm

Það kætir mig ósegjanlega að geta tjáð ykkur að ég fór tvisvar í ræktina í vikunni og fer aftur í fyrramálið. Já, maður er aðeins að reyna að snúa við öldruninni: lafandi brjóstvöðvum og vömb sem lafir yfir beltið. Ég tók í hvort skiptið 30 mín. á skíðagöngutæki, 2.000 metra róður, magaæfingar og smá tricep – til að finna aðeins fyrir visnuðum handleggjunum.

Nú er að halda sér við efnið, og líka eftir að 3. afkvæmið fæðist í apríl – en það hefur rústað venjum mínum til þessa að fá ný andlit inn á heimilið sem trufla svefnmynstur og fleira. En þau bæta vitaskuld fyrir það, þessir hnoðrar, með meðfæddum dásamlegheitum.

Er samt 92,5 kg og dálítið þungur á mér.

-

Í dag tók ég að mér að bæta minni í fartölvuna hans tengdapabba. Það hélt ég að yrði lítið mál, þar sem hann á næstum eins vél og ég sjálfur nota við blogg og fleira, svona litla netpad vél. Mín er Lenovo, hans er Acer. Ég bætti nefnilega minni í mína vél strax þegar ég keypti hana og það var ekkert mál, því undir vélinni er lítið lok sem haldið er með einni skrúfu sem opna mátti til að bæta við vinnsluminni.

Ég gerði sem sagt ráð fyrir því að þetta væri þannig hjá honum líka, náði í vélina og vinnsluminni í hana og settist niður með skrúfjárn og kaffibolla. En það var aldeilis ekki svo. Það er nefnilega ekki gert ráð fyrir minnisaukningu á Acer Aspire One. Í besta falli á verkstæði að taka slíkt að sér þegar að þessari vél kemur, því það er enginn hægðarleikur að komast að minnisraufinni.

Ég Googlaði málið og fann þá forláta youtube myndband og grein sem útskýra hvernig opna skuli vélina, skrúfa hana alla í hengla, losa flatkapla fyrir lyklaborð, touchpad, harðan disk (solid state) og pilla móðurborðið nógu langt út úr vélinni til að komast að undirhlið þess.

Ég er með eintóma þumla þegar kemur að því að plokka i sundur smærri elektróník og er alltaf skíthræddur við að brjóta eitthvað eða skemma klemmur og festingar svo tækin verði ekki jafn heilbrigð á eftir. En maður gat nú ekki farið að láta tengdó sitja eftir með sveittan skallann yfir að hafa keypt þessa tölvu, svo ég hófst handa og þurfti til þess mun fleiri skrúfjárn og fleiri kaffibolla en upphaflega hafði verið áætlað.

Klukkutíma síðar þurrkaði ég svitann af enninu og gekk kátur út með vélina, minnisuppfærða og samsetta án hnökra. Ég fór með hana til tengdaforeldranna og smellti henni hróðugur á borðið hjá tengdapabba. En þegar ég ætlaði að stinga spennubreytinum í samband kom babb í bátinn, ég hafði sett vélin þannig saman að tengið var skakkt og tengillinn gekk ekki inn í hann.

Mátti ég þá rífa vélina í sundur aftur og setja saman, og síðan í þriðja sinn þegar það kom í ljós að flatkapallinn fyrir harða diskinn var ekki nógu kyrfilega tengdur. En þá var ég líka orðinn nokkuð kunnugur vélinni og óhræddur við að prófa mig áfram með ýmsa flatkapla og klemmur og vöflulaust farinn að lyfta, toga, smella, snúa og beygla innvolsið í vélinni að þörfum mínum.

Þetta gekk sem sagt að allt að lokum og ég er reynslunni ríkari, í jákvæðum sklningi. Þessar fartölvur eru ekki eins flóknar að eiga við og ég hélt.

Ég stel þessu bara sísona af Vantrú.

Svona lauslega tengt síðasta pósti um gagnrýna hugsun, þá verður mér oft hugsað til dellunnar sem við sjónvarpsáhorfendur eigum gjarnan að kaupa að sé sæmilega eðlileg atburðarás í ýmsum kvikmyndum og þáttum.

Um þetta finnast vitaskuld óteljandi dæmi, en ég er með eitt lítið heimskulegt atriði í huga sem ég man ekki einu sinni hvar ég sá. Það var þannig að einhver spæjarahópur þurfti að komast inn í læst herbergi, að hnupla einhverjum gögnum. Við dyrnar var talnalás. Úðaði þá ein hetjan vökva af einhverju tagi á lásinn og notaði sérstök gleraugu til að sjá hvaða takkar væru notaðir mest. Það reyndust vera 4 takkar sem báru þess skýr merki að vera notaðir.

Bregður þá svo við, að kauði glottir með sjálfum sér og slær inn fjögurra stafa kóða með téðum tökkum og opnast þá dyrnar.

Þá spyr maður sig hvort handritshöfundur ætlist til þess að maður leiði alls ekki hugann að því að fleiri en ein samsetning fjögurra talna komi til greina. Nú man ég ekki þessa líkindastærðfræði vel, en líkurnar hljóta að vera eitthvað eins og 4 x 3 x 2 x 1 mögulegar  uppraðanir, eða 24. Líkurnar á því að maðurinn hafi slegið inn rétta fjögurra stafa tölu, vitandi hvaða fjórar tölur á lyklaborðinu voru notaðar, eru því 1/24.

Svo ekki sé nú minnst á þann möguleika að kóðinn sé lengri en fjórir stafir og einhver talnanna komi oftar fyrir en einu sinni.

En áhorfandinn á að vera mjög sáttur við að maðurinn giski á þetta í fyrstu tilraun.

Af hverju er þetta svona heimskulegt! Spyr ég og horfi tárvotum augum til himins!!

-

Annað í svipuðum anda er þegar menn eiga að vera að brjótast inn í læsta einkatölvu fólks og giska á lykilorðið í annarri eða þriðju tilraun, af því að orðið er að finna á einhverjum hlut rétt við tölvuna. Hversu algengt ætli það sé? Nú eru mín lykilorð t.d. hvergi að finna á áberandi bókarkili í hillunni við hlið tölvunnar eða neitt í þeim dúr.

Sérstaklega í svona profiler-þáttum eiga menn bara að geta sett sig inn í hugsanagang eiganda tölvunnar og fattað hvað lykilorðið er. En slíkt er a.m.k. afskaplega fjarstæðukennt í mínu tilfelli, þar sem lykilorðin mín tengjast engu sem hægt er að grafa upp um mig – eru sum meira að segja búin til af tölvu á handahófskenndan hátt, uppfull af tölum og há- og lágstöfum.

-

Að lokum er það efni í heila bók að velta fyrir sér þeirri fjarstæðukenndu hugmynd að til séu meistarar í ýmsum austurlenskum bardagaíþóttum sem eru slíkir yfirburðamenn í list sinni, að þeir eru ósigrandi hetjur sem svitna ekki við að klára heilu herdeildirnar af minna færum einstaklingum.

Horfi maður t.d. á Fight Quest á Discovery HD kemur fljótt í ljós að þessir bardagar verða allir sama klúðurslega handapatið og stressið þegar tekið er á því, og enginn kemst upp með að standa og líta út fyrir að vera svalur nema hann sé að berjast vð algjöran nýgræðing. Um leið og menn kunna eitthvað fyrir sér eru þeir orðnir hættulegir og þessir draumórar um Samúraíinn sem heyrir sverðin kljúfa loftið og þarf ekki einu sinni að opna augun verða gjörsamlega truflað heimskuleg fantasía.

Ég skrapp á dásamlegan nördahitting í kvöld, að hitta efasemdafólkið í Efast á kránni.

Þar fór fram mjög áhugaverð umræða um hvort og hvernig eigi að kenna gagnrýna hugsun.

Það er dálítið snúið að kenna fólki viðtekinn sannleik og að kenna því líka að efast alltaf um viðtekna sannleikinn. Hugsanlega krefst slíkt mun meiri kennsluhæfileika, eða a.m.k. meiri tíma, en hægt er að ætlast til af kennurum í dag.

Útópían væri að mínu mati að heimspeki og gagnrýnin hugsun væru kennd frá upphafi skólagöngu. En til að gera nemendur ekki ráðvilta myndi þurfa að tryggja góðan skilning á mikilvægi heimilda og trúverðugleika þeirra, svo ekki verði til kynslóð samsæriskenningasmiða sem efast sem mest þeir mega um allar almennar hugmyndir, til þess eins að vera á móti.

Eitthvað í þá veru.

Þetta er áhugavert umhugsunarefni.

Ég er að hlusta þessa dagana á afar vandaðan fyrirlestur um Heimsstyrjöldina fyrri frá The Teaching Company – 18 klst. í það heila. Sjá hér: World War I: The “Great War”.

Lýsingar prófesssorsins á 3. orrustunni um Ypres er sérlega eftirminnileg, en sú orrusta mun hafa verið helvíti á jörðu. Hér er lýsing á íslensku sem ég rakst á um andlát síðasta skotgrafarhermannsins frá þessum tíma:

Skotgrafahernaður fyrri heimsstyrjaldar, sem Harry Patch upplifði, þykir ein ömurlegasta birtingarmynd stríðs sem sést hefur og hefur verið líkt við helvíti á jörðu. Orrustan við Passchendaele stóð frá 31. júlí til 6. nóvember 1917 og var alræmd fyrir drullusvaðið sem hermenn hírðust í við stöðugar rigningar og var á köflum svo djúpt að hermenn og hestar drukknuðu í leðjunni. Þegar orrustunni lauk hafði víglínan færst um aðeins 8 kílómetra en yfir hálf milljón hermanna frá báðum hliðum féllu. #

Í fyrirlestrinum segir að hershöfðingjarnir hafi metið aðstæður kolrangt út frá landakortum og ekki séð fyrir sér drullusvaðið sem myndaðist eftir sérlega vota tíð.

Að orrustunni lokinni segir sagan að einn af undirmönnum hershöfðingjans Douglas Haig (field marshal) hafi farið til Ypres til að sjá þar aðstæður eftir gríðarlegt mannfallið. Bifreið hans á við það ferðalag að hafa fests í eðjunni sem setti mark sitt á orrustuna. Þá á hann að hafa áttað sig á sorglegum aðstæðunum og brostið í grát yfir tilhugsuninni um að hafa sent menn í dauðann á þessum ömurlega og illfæra vígvelli.

Mönnum reiknast til að fyrir dauða hvers hermanns bandamanna, af 140 þúsund sem féllu (yfir 500 þ. í heildina), hafi unnist 5 centimetrar, eða um 8 km í það heila.

Hér er myndasería sem ég rakst á sem passar afar vel við þennan fyrirlestur og sýnir t.d. glaðlynda menn skrá sig til herþjónustu í ástandinu sem seinna varð þekkt sem The August madness: A World War I Photo Essay (myndir að ofan fengnar að láni þaðan).