andmenning.com

Sýndu mínum málstað skilning og áhuga. Ekki gera athugasemd við neitt sem honum viðkemur, heldur samþykktu allt sem ég segi eða þegiðu.

Svona mætti draga saman stemninguna í femínistaumræðunni á Fésbókinni um þá ágætu samfélagsádeilu sem fólgin er í kvenfyrirlitningarmyndaalbúmi Hildar Lilliendahl.

Hvað veldur því að umræðan er svona stirð?

Albúmið inniheldur afar ruddaleg ummæli karla um konur og femínista. En nokkur tilfelli eru minna alvarleg en önnur og þykir mörgum að illa sé farið með þá karlmenn sem settir eru við hlið þeirra sem hlæja að nauðgunum eða kenna konum um ofbeldi gegn sér. Allt er þetta síðan sett undir titilinn Karlar sem hata konur sem vekur enn meiri tilfinningar.

Eitt innleggið á karl faðir minn. Í því er hann að velta fyrir sér afdrifum manna (t.d. Egils Einarssonar) sem vændir eru um nauðgun. Þeir séu farnir að missa æruna við það eitt að vera ásakaðir, sem sé dálítið merkileg þróun. Auk þess vilji hörðustu femínistar snúa við sönnunarbyrðinni í slíkum málum og karlmenn þá sekir nema þeir geti sannað sakleysi sitt.

Svona vangaveltur upplifa konur gjarnan sem skeytingarleysi um hagsmuni nauðgunarfórnarlamba eða að verið sé að væna konur um lygar. En það er að sjálfsögðu ekki gefið að svo sé, þar sem umræður um sönnunarbyrði byggja m.a. á þeirri hugmynd að menn séu saklausir þangað til fundnir sekir, alveg óháð glæpnum sem verið er að fjalla um. Slík umræða verður alltaf dálítið kuldaleg við fyrstu sýn.

Það að sumir femínistar ýi að því að snúa þurfi sönnunarbyrðinni við þýðir vitaskuld ekki að það standi bókstaflega til, en þess háttar pælingar koma stundum upp þegar femínistar ræða hvað gera megi til að fjölga dómum fyrir nauðganir.

Það má því deila um hvort öll innleggin eigi heima í albúminu og það má líka deila um hversu mikilvægt það er að hafa áhyggjur af hverju einasta innleggi, í ljósi þess að aðalatriðið er kannski það að margir karlar tala mjög ruddalega um konur og verið er að vekja athygli á því.

Það hefur hinsvegar enginn einn hópur vald til að ákveða hvað sé mikilvægt og hvað skuli ræða. Það að albúm Hildar sé mögulega ósanngjörn smíð er nokkuð sem getur verið mikilvægt að ræða í ljósi þess að margt fólk vill gjarnan leggja femínistum lið, en hikar við það ef það upplifir að með því sé verið að valta yfir önnur sjónarmið.

Margir fjalla nú um það hástöfum að allt umtal um annað en hve ruddaleg ummælin séu, sé til þess eins fallið að draga úr áhrifamætti ádeilunnar og því skref í ranga átt. Það held ég að sé rangt.

Vandinn við þá umræðu er ekki að hún fari fram og dragi athygli frá ádeilu Hildar. Heldur hve bitur og langdregin hún verður, sem stafar meðal annars af því að reiðir femínistar gleyma sér í látunum og sýna viðmælendum sínum þá óvirðingu að neita þeim um rödd. Þeir eiga að því er virðist einfaldlega að sætta sig við mat Hildar eða annarra femínista á alvarleika tilvitnanna og fara siðan að skammast í körlum fyrir að tjá sig ruddalega.

Það sættir sig hinsvegar enginn sem hefur eitthvað um málið að segja við að vera ýtt til hliðar með þeim hætti og það skapar nýja andúð á málstað femínista að þeir leyfi sér slíka tilburði. Krafan um að fólk hafi ekki skoðanir á nafni albúmsins eða hvort allt sem er í því eigi þar heima er því ekki praktísk. Fólk hefur skoðanir á því máli og á meðan þær skoðanir fá engan hljómgrunn hjá femínistum, fá skoðanir femínista ekki hljómgrunn hjá mörgum af þeim sem þyrftu að vera að hlusta.

Túlkun femínista á því hvort hin ýmsu ummæli í albúminu sýni kvenfyrirlitningu er ekki endanlegur sannleikurinn þar um. Þar getur ásetningur og skapgerð þess sem segir líka komið við sögu og eitthvað hefur Hildur líka tekið út úr albúminu eftir að skorað hafði verið á hana.

Það sem hægt er að gera til að draga sem mest úr þeirri umræðu, er að sýna þá lágmarkssanngirni að viðurkenna rétt annarra til að hafa eitthvað um málið að segja. Þá verður svar femínista einfaldlega eitthvað á þessa leið:

Já, titillinn er vissulega umdeilanlegur. Það er skiljanlegt að einhverjum þyki hann fara yfir strikið í ljósi þess að hann vísar m.a. til haturs, nauðgana og morða á konum.

Já, sum ummælin í albúminu eiga kannski ekki heima þar og túlkanir annarra en okkar femínistana þar á eiga vissulega rétt á sér.

Vægustu ummælin ættu síðan kannski að fara í annað albúm, eða alveg út. En þá er líka búið að sýna sanngirni og hægt að halda áfram með smjörið.

En þegar ég segi við innvígða femínista á Fésbókinni að einhver ummælanna í albúminu séu nú ekki svo slæm, fæ ég svona svör:

Æji Kristinn… þú bara bullar. Það voru engin saklaus komment þarna inni þetta voru allt komment sem lýstu kvenfyrirlitningu.

Þá er það greinilega útrætt og hafi ég eitthvað við það að athuga er ég að drepa málum á dreif.

Það merkilega við þetta er að hugmyndafræði femínismans byggir að stórum hluta á afstæðishyggu. Karlasamfélagið skilur að þeirra sögn illa stöðu kvenna, því maður þarf að upplifa það að vera kona til að bera skynbragð á allt óréttlætið sem dynur á þeim. Í nýlegri grein á Knúz.is er þetta vandlega innsiglað með fullyrðingum um að kynin upplifi það með gjörólíkum hætti að vera hlutgerð.

Femínistar hafa því fullan skilning á því að málin eiga sér oft fleiri en eina hlið og að mikið ranglæti getur falist í að hlusta ekki á önnur sjónarmið en blasa við okkur sjálfum. En einhverra hluta vegna sjá þeir ekki hvað þessi umræða er einmitt ágætt dæmi um málefni sem fólk þarf að ná saman um til að eitthvað breytist, í stað þess að sjónarmiðum eins sé troðið ofan í kokið á öðrum.

Þetta myndband að neðan er alveg stórmerkilegt. Hér er danski ofsa-femínistinn Anne-Grethe Bjarup Riis í sjónvarpsviðtali ásamt Susanne Møller, talsmanni danskra samtaka vændifólks (Sexarbejdernes Interesseorganisation). Sem starfandi vændiskona vill Susanne Møller koma á löggjöf sem tryggir henni mannréttindi og starfsöryggi, en Anne-Grethe er svo æst yfir tilhugsuninni um að einhverjar hugmyndir aðrar en hennar eigin nái fram að ganga, að hún er við það að fara af göflunum í viðtalinu.

• Lesa restina af þessari færslu »

Ég furða mig stundum á viðhorfi sumra femínista til kvikmynda. T.d. þegar þeir eru að agnúast út í að einkenni valdaójafnvægis milli kynjanna sé umfjöllunarefni eða jafnvel sölupunktur kvikmyndar.

Hér er tilvitnun sem mér þykir lýsandi fyrir þetta viðhorf:

Verið er að benda á valdaójafnvægið sem virðist óspart notað þegar “selja” á inn á mynd; það selur betur þegar farið er illa með konuna en þegar t.d. aðalpersónan er kona sem hefur ánægju af kynlífi.

Verið var að tala um myndina Karlar sem hata konur.

Noomi Rapace sem Lisbeth Salander í Karlar sem hata konur

Spáum aðeins í kvikmyndir og kynferðislegt ofbeldi

Kvikmyndir endurspegla gjarnan raunveruleikann að einhverju marki og misjarðbundnar fantasíur handritahöfundanna. Ef við höldum okkur við tiltölulega hefðbundnar hasarmyndir erum við yfirleitt að tala um einhverja vestræna borg, íbúa þeirrar borgar og þolanlega trúverðuga lýsingu á lífsstíl þeirra – eitthvað sem áhorfandinn getur tengt við.

Margar hasarmyndir gerast t.d. í Chicago. Það er vestræn borg sem margir áhorfendur myndarinnar geta vel skilið og kannast við. Hetjan er t.d. lögga, keyrt er um í bifreið, fólk á heimili og þess háttar. Síðan gerist eitthvað óheppilegt eða spennandi og allt verður vitlaust. Þannig eru hasarmyndir.

Ofbeldi og lífshætta selja

Fólk sem velur að horfa á spennu- og hasarmyndir veit fullvel að það vill sjá einhverja spennandi og óvenjulega atburðarás. Það vill ekki fylgjast í 90 mínútur með manneskju með tvö börn í kerru að versla í Hagkaup og sussa á börnin þegar þau heimta dót eða nammi.

Það má þó alveg vera þannig atriði í myndinni, en þá bara sem undanfari eldsvoða, vopnaðs ráns, þess að bíll keyrir skyndilega inn um hliðarvegg eða eitthvað annað sem vísar til ofbeldis eða lífshættu. Eitthvað verulega ruddalegt þarf annaðhvort að gerast, eða vera svo yfirvofandi að söguhetjan má hafa sig alla við til að komast undan.

Í myndinni Payback voru tær Mel Gibson marðar með hamri, í Marathon Man voru boruð göt í tennurnar á Dustin Hoffman. Í Casino Royale var nakinn Daniel Craig laminn í hreðjarnar með hnút á enda kaðals og í Karlar sem hata konur var Noomi Rapace grimmilega nauðgað.

Daniel Craig laminn í slátrið með kaðli

Karlar sem nauðga

Það er alltaf verið að minna okkur á að karlar nauðgi. Ekki allir karlar og ekki alltaf konum, en flestir eru sammála um að fyrst og fremst sé konum nauðgað og karlar gerendurnir. Nauðgun er alvarlegur glæpur og raunverulegur. Sá glæpur er því að mörgu leyti tilvalinn sem yfirvofandi ofbeldi í hasarmynd.

Við vitum hinsvegar öll að konur hafa sjaldnast styrkinn til að taka karl, halda honum gegn vilja sínum og nauðga honum – sem er hugsanlega ein af höfuðástæðunum fyrir því að þær gera það mun sjaldnar. Það þarf því að búa til einhverjar fremur ólíklegar eða jafnvel óspennandi aðstæður til að gera konu kleift að nauðga karli – hann til dæmis dauðadrukkinn eða bundinn niður.

Dópuðum Denzel Washington var einmitt rækilega nauðgað af konu í myndinni Ricochet, að vísu af vændiskonu og að beiðni annars. Bundnum Clint Eastwood var síðan nauðgað í The Rookie og það eru til mun fleiri dæmi.

Clint Eastwood nauðgað af Sonia Braga (kallað “hottest erotic scene”)

Denzel Washington nauðgað af vændiskonu (spóla til 03:08)

Karlar virðast hinsvegar ekki upplifa hugmyndina um að vera nauðgað af konu á sama hátt og konur að vera nauðgað af karli, það má sjá af því að í kvikmyndunum er umrætt atriði alltaf meira til skrauts en sem yfirvofandi ofbeldi, og minnir marga karla jafnvel mest á kynóra. Þess má líka geta að þegar stórar konur nauðga litlum körlum þykir það bara fyndið og skemmtilegt, sbr. atriðið í Dagvaktinni þegar Gugga yfirmaður Ólafs Ragnars nauðgar honum (sem flestir hlógu að, en áttuðu sig síðan á að væri líklega ekki gott að þykja fyndið).

Karlar virðast mun ósáttari við að aðrir karlar nauðgi þeim en að konur geri það. Þau atriði leiða mun oftar til grimmilegra hefnda og þykja síður fyndin. Í myndinni Deliverance er e.t.v. ein frægasta nauðgunarsena samtímans þar sem karl nauðgar karli. En þess háttar atriði má finna í ótal myndum, frá Pulp Fiction til The Shawshank Redemption (sagt frá því, ekki sýnt).

Það eru hinsvegar ekki karlmenn sem eru hér til umræðu, heldur konur. Svo nú skulum við aftur líta á tilvitnuna í upphafi.

Konur sem njóta sín

Verið er að benda á valdaójafnvægið sem virðist óspart notað þegar “selja” á inn á mynd; það selur betur þegar farið er illa með konuna en þegar t.d. aðalpersónan er kona sem hefur ánægju af kynlífi.

Í amerísku útgáfunni af Karlar sem hata konur riðlaðist Lisbeth Salander víst ekki á Mikael Blomkvist eins og í þeirri sænsku, heldur var því snúið við þannig að Blomkvist væri hefðbundnara kvikmyndakarlmenni, enda leikinn af sjálfum James Bond (Daniel Craig). Ameríkumarkaður er greinilega að mati framleiðendanna ekki tilbúinn fyrir innreið sænskra kjarnakvenda.

Það var þó ekki annað að sjá en að Sonia Braga í senunni ofar í pistlinum hafi notið sín og haft sitt fram á sínum forsendum og það var árið 1990, svo þetta er nú kannski ekki eins skýr punktur og af er látið. Konur sem hafa ánægju af kynlífi eru víða að finna í kvikmyndaheiminum. Það þarf lítið að leita til að finna þúsundur titla sem innihalda ósköp venjulegt kynlíf þar sem allir hlutaðeigandi virðast njóta sín.

En af hverju var Lisbeth Salander ruddalega nauðgað í Karlar sem hata konur? Af hverju var hún ekki bara hress og hafði ánægju af kynlífi? Hvaða misnotkun á valdaójafnvægi kynjanna er þetta?

Svarið hlýtur að vera það sama og við spurningunni um af hverju tærnar á Mel Gibson fengu ekki að vera í friði, af hverju borað var í tennurnar á Dustin Hoffman og af hverju hreðjarnar á Daniel Craig voru marðar með kaðli. Af því spennumyndir ganga ekki út á að sýna ánægjulegu heilbrigðu útgáfuna af hlutunum, heldur þá óþægilegu og hrottafengnu – sem þó er nógu trúverðug til að áhorfandinn geti fundið til með fólkinu á skjánum.

Þar sem kvikmyndaframleiðendur eru að reyna að græða peninga með því að framleiða eitthvað sem selur, en ekki að vinna að upprætingu ofbeldis gegn körlum og kynferðislegu ofbeldi gegn konum, sem hvort tveggja er raunverulegt, fjalla kvikmyndir um þessa hluti og munu halda áfram að gera.

Það er dálítið áhugavert að skoða umræðuna á Fésbókinni um andmæli við byggingu mosku. Þeir sem einhverra hluta vegna eru á móti byggingu mosku eru helst allir kallaðir rasistar og jafnvel fjarlægðir af vinalistum. Þetta er eldfimt málefni.

Sjálfur á ég við smávegis íslamófóbíu að stríða (skráði mig þó ekki í hópinn sem mótmælir byggingu mosku). Hef búið erlendis og horft upp á lágkúrulegar afleiðingar af menningarárekstrum múslíma við vesturlandabúa. Þeir árekstrar voru þó að sjálfsögðu ekki bara múslímunum að kenna, sem auk þess voru eflaust meira menningarlega en trúarlega múslímskir. En hvað sem því líður þótti mér um leiðindaástand að ræða og gat ekki varist hugsunum um betri aðlögun og skilyrt landvistarleyfi. Síðan þá hef ég heyrt mörg góð rök gegn þess háttar aðgerðum og færst frá þeim hugmyndum. En ég viðurkenni að ég velti þeim málum alvarlega fyrir mér á tímabili og fell því eflaust beint í rasistaflokkinn hjá mörgum.

Það eitt að opna fyrir umræðu um þessi mál, þar sem smávegis xenophobiu gætir, opnar jafnan fyrir flóð af alvöru rasistum sem blanda sér kátir í umræðuna í leit að skoðanabræðrum og systrum. Það leiðir óhjákvæmilega til guillt by association rökvillu hjá mörgum og umræðan er því dæmd til að verða litin hornauga – hversu málefnalega sem hún kann að hafa farið af stað.

Hópinn sem fór af stað á Fésbókinni hef ég ekki skoðað, en mér hefur verið tjáð að umræðan þar sé afar fjandsamleg útlendingum og að flestum vinum mínum ofbjóði talsmátinn og þankagangurinn. Eflaust hafa rasistar tekið þar völdin, hafi þeir ekki haft þau í upphafi.

En eru allir sem taka afstöðu gegn einhverju í utanaðkomandi menningu rasistar?

Á íslensku wikipedia er rasismi* sagður samnefnari þess að aðhyllast kynþáttahyggju.

Kynþáttahyggja eða rasismi er sú hugmynd að mannkynið skiptist í nokkra kynþætti. Þeirri hugmynd fylgir oft alhæfing um einkenni ákveðinna kynþátta og sú hugmynd að munur eða meintur munur á kynþáttum endurspegli verðleika fólks og ráði getu þess. Oftast felur kynþáttahyggja í sér þá hugmynd að manns eigin kynþáttur sé öðrum betri.

Ég held að það megi hæglega finna til dálítillar menningaríhaldssemi og láta eftir sér einhverja andúð á sumum einkennum annarrar menningar án þess að aðhyllast kynþáttahyggju eða telja sér trú um að manns eigin menning sé í heildina betri. Stundum er fólk bara af stakri sjálfselsku að reyna að sporna við breytingum á menningarumhverfi sínu.

Líklega er slík sjálfselska þó ekki hótinu skárri en rasismi, en það er eðlismunur á engu að síður. Annað er hugmyndafræði haturs og mismununar, hitt er íhaldssemi og leti.

Mögulega borgar sig þó ekkert að fara út í að gera þennan greinarmun og mögulega opnar hann bara fleiri felustaði fyrir rasisma. En ég er einhvern veginn alltaf svo hrifinn af hugmyndinni um að hlutlæg umræða eigi að vera möguleg um alla hluti og þess vegna verði að búa til pláss fyrir tabú vangaveltur, án þess að þær verði umsvifalaust stimplaðar einhverju merki sem ógildir þær í augum samfélagsins.

Af biturri reynslu veit ég hinsvegar að fólk les sjaldnast nógu langt eða vel til að meðtaka svona blæbrigði í þankagangi og heldur sig þess í stað við gamla flokkunarkerfið, þar sem þessi pistill sem dæmi lendir eflaust bara í flokknum: rasismi. Og eflaust sjá rasistarnir einmitt í þessu kærkomin rök fyrir því að þeir séu nú ekki svo slæmir, þeir þurfi bara að passa að skilgreina sig sem íhaldssama letingja, en ekki útlendingahatara.

-

* í dag þýðir rasismi líklega bara það að hafa lyst á að mismuna fólki og láta eftir sér einhverskonar útlendingaandúð – hvort sem hún beinist gegn menningu, litarhætti, eða einhverju öðru – og hvort sem hún stafar af leti, íhaldssemi eða geðveikum hugmyndum um yfirburði eigin kynþáttar.

Það má síðan deila um hvort það sé þá dæmi um rasisma að vera t.d. á móti umskurði kvenna og vilja banna þá menningu – en líklega er skilgreiningin alveg nógu skýr til að koma að gagni þótt einhver atriði lendi á mörkunum.

Í frægri kæru Vantrúar á hendur guðfræðikennaranum Bjarna Randveri Sigurvinssyni var meðal annarra hluta kvartað yfir glæru sem sýndi texta eftir Helga Hóseasson sem ber titilinn “Þjófar”.

Í þeirri grein er vandlega undirstrikað að Reynir Harðarson, formaður Vantrúar, hafi að mati Helga “stolið” frá honum nokkrum tímaritum.

Bjarni Randver getur vafalítið útskýrt hvernig honum þótti þetta eiga erindi í glærur sínar, en það er ekki þar með sagt að það sé ekki gagnrýniverð eða umdeilanleg ákvörðun. Reynir Harðarson kemur víða við sögu í umræðu um trúleysi á Íslandi, hefur t.d. þýtt bókina The God Delusion eftir Richard Dawkins, svo það er af nægu efni að taka til að fjalla um. Það að þessi saga af meintum tímaritaþjófnaði verði fyrir valinu kann því að koma mörgum undarlega fyrir sjónir.

Sjálfur get ég eiginlega ekki ímyndað mér það samhengi sem mér þætti réttlæta að kennslugögn í æðstu menntastofnun landsins um félag sem ég starfaði fyrir tilgreini mig sem þjóf. Að undir fyrirsögninni “Þjófar” kæmi fullt nafn mitt fyrir og ég sakaður um að stela 11 tímaritum af einhverjum. Það hlyti að mega koma áhugaverðum tengdum upplýsingum á framfæri af meiri varfærni.

Auðvitað þætti mér ásökunin þó ekki stórvægileg í ljósi þess hve litlu virðist hafa verið stolið, auk þess sem allir vita að Helgi Hóseasson var afar sérlundaður maður og hugsanlega um misskilning að ræða. En það eitt að vera þjófkenndur í kennsluefni við Háskóla Íslands þætti mér mjög ergilegt og ég myndi mjög líklega reyna að gera athugasemd við slíkt kennsluefni.

Þeir sem eru að velta fyrir sér gríðarlega ítarlegri umfjöllun Hörpu Hreinsdóttur um kærumálið mættu að mínu mati hafa þetta í huga. Því jafnvel þótt Vantrú hafi hugsanlega farið að einu eða öllu leyti rangt að við að kæra kennsluefnið, þá var hreint ekki óskiljanlegt að félagsmenn færu af stað í dálítlum pirringi yfir þessum glærum, sem vitaskuld innihéldu fleiri gagnrýniverð atriði en þetta eitt.

Siðanefnd HÍ hefði síðan átt að dæma í málinu, fyrst það var komið þangað og mögulega taka skýringar kennarans fram yfir túlkun Vantrúar og dæma honum í vil. En það verður að sýna því einhvern skilning að farið hafi verið af stað með málið.

Um sjónarmið Vantrúar í málinu má lesa hér.

-

Sjálfur er ég ekki í Vantrú.

Fólk misnotar stundum rosalega kröfuna um dæmi þegar verið er að fjasa.

Það er eitt að biðja um dæmi þegar það sem um ræðir er sjaldgæft, umdeilt eða annað í þeim dúr. En þegar um eitthvað almenns eðlis er að ræða er vel hægt að ræða það án þess að neitt dæmi sé tiltekið og það jafnvel einmitt til þess eins fallið að eyðileggja umræðuna að einstakt dæmi sé tekið fyrir. Krafan um dæmi er því alls ekki alltaf eins sanngjörn eða eðlileg og fólk oft vill vera láta.

Væri ég að halda því fram að Egill Helgason sé með þágufallssýki á blogginu sínu myndi fólk eðlilega hvá og biðja mig um dæmi þess til að skoða. Væri þetta tilfellið ætti ég þá vitaskuld að koma með slóð á dæmi um það, og helst nokkur til að sýna að ekki sé bara um eitt einstakt tilfelli að ræða. Að ræða um þágufallssýki Egils þætti hálf bjánalegt ef enginn væri sammála um hann hefði slíka tilhneigingu – sem hann hefur ekki svo ég viti, þetta er skáldað dæmi.

Segjum að við værum hinsvegar að ræða hvernig Tobba Marínós, Marta María og fleiri konur úr tísku og lífsstílsgeiranum tala um að femínistar eigi það til að taka þær heldur illa fyrir. Þær séu uppnefndar og efnið frá þeim t.d. kallað froða, Ellý Ármannsdóttir hafi hætt við að vera með í þættinum með Tobbu eftir fárið í kringum bréfaskrif Maríu Lilju Þrastardóttur og fleira þess háttar.

Hér værum við einfaldlega að tala um þá vel þekktu staðreynd að femínistar eiga það til að gagnrýna kynsystur sínar fyrir að taka þátt í að viðhalda staðalímynd útlitsdýrkandi konunnar. Stundum hefur sú gagnrýni verið dálítið harkaleg og viðbrögðin m.a. fólgin í að femínistar hafa verið gagnrýndir á móti fyrir að ráðskast með líf kvenna sem kjósa annan lífsstíl en þeir sjálfir gera.

Þessi innri árekstur kvenréttindabaráttunnar hefur einkennst af umræðu um lipstick feminism og um þetta hefur heilmikið verið skrifað. Það þarf því líklega enginn upplýstur femínisti að hvá neitt yfir því að talað sé um árekstur femínismans við hefðbundnar staðalímyndir og vilja sumra kvenna til að viðhalda þeim. Sú togstreita er vel þekkt og ein birtingarmyndin felst í átökum róttækra femínista við sjónvarpsstjörnur og bloggara sem þykja hafa rangar áherslur.

Tæki einhver sig til og skilgreindi hóp sem: þeir femínistar sem tala harkalega til kvenna á borð við Tobbu Marínós og Mörtu Maríu, og gagnrýndi hann fyrir dálítinn ofstopa, ætti ekki nokkur maður að eiga í erfiðleikum með að gera sér grein fyrir því að verið sé að afmarka lauslega þá femínista og skoðanasystkin sem gagnrýna umræddar konur það harkalega að þeim þykir farið yfir strikið. Um er að ræða ummæli eins og að kalla það sem konurnar gera andfeminíska og niðurheimskandi froðu. Þetta skilja virkir femínistar á Íslandi vel. Landið er ekki nógu stórt til að þeir sem láta sig þessi mál varða þekki ekki til þeirra.

Hvað er þá í gangi þegar því er staðfastlega neitað að hægt sé að skilgreina lauslega umrætt mengi og gagnrýna þá ákveðnu femínista eða þann ákveðna femínisma fyrir eitthvað ákveðið? Hvað er í gangi þegar femínisti í innsta hring hváir við og biður um dæmi, því annars sé bara ekki hægt að átta sig á hvaða femínista sé verið að gagnrýna?

„Finndu fyrir mig femínistamengi þeirra sem “rakka niður týpur eins og Mörtu Maríu eða Tobbu Marínós”, viltu gera það og þá er kannski hægt að ræða málin á nýjum forsendum? Mér hefur nefnilega gengið svo svakalega illa að finna þá femínista, nema úr ranni þeirra sem nefna þá bara til leiks, svona nákvæmlega eins og þú gerir hér.“

og

Sýndu mér þau skrif sem eru svona “ólundarleg” og “rakka niður” (áhugaverð stigbreyting niður á við milli tveggja athugasemda, ég vísa bara í báðar).
Ekki hjakka í sama farinu, ekki snúa út úr fyrir, komdu bara með konkret dæmi svo við getum reynt að tala saman út frá þeim. Er til of mikils mælst?

- Ummæli tekin héðan: Kunta veltir vöngum

Það þarf ekkert að koma með konkret dæmi. Umræðan sem um ræðir fjallar um alveg ákveðið mál þar sem ólundarleg og niðurrifsleg ummæli voru viðhöfð af femínista um sjónvarpskonurnar Tobbu og Ellýju. En það þarf ekkert að taka það dæmi eða neitt annað dæmi og skoða það sérstaklega.

Það að skoða slíkt dæmi sérstaklega er einmitt til þess eins fallið að fjasað verði um persónubundið mat fólks á hvort eitt eða annað hafi verið mikið eða lítið móðgandi. Sú umræða myndi bara stranda á ásökunum um viðkvæmni og útúrsnúninga. En eftir sem áður yrði það staðreynd að þessi togstreita er fyrir hendi í femínismanum og að mengi þeirra femínista sem eiga það til að vera heldur ruddalegir í andúð sinni á konum í líffstíls- og tískuþáttum er tiltölulega auðskilgreinanlegt og vel hægt að spjalla um og gagnrýna.

Staðreyndin er sú að sumur femínismi setur [sumar] konur í þá stöðu að þurfa að afsaka og réttlæta klæðaburð sinn, notkun á snyrtivörum, verkaskiptinguna inni á heimilinu eða jafnvel langanir í kynlífi. Það er ekkert flókið að ræða þann femínisma og það þarf ekkert að nefna dæmi um þess háttar skrif til að ræða það eitt að fólk hljóti að mega hafa skoðanir á þessum ákveðna femínisma án þess að teljast vera að blammera alla femínista.

Þegar þessi umræða kemst ekki lengra fyrir kröfum um dæmi þykir mér sem verið sé að beita undanbrögðum til að komast hjá því að ræða hlutina, en ekki að verið sé að reyna að skýra málin.

Sóley Tómasdóttir er engin kunta. En það hafa einhverjir hálfvitar þó látið eftir sér að segja við hana og það hlýtur einfaldlega að segja okkur dálítið um hve merkilegur þankagangur liggur að baki skoðunum þeirra aðila.

Sóley notar hinsvegar tækifærið til að gera úr því skóna að sami þankagangurinn búi að baki mörgu öðru sem femínistar fá að heyra. Séu þeir t.d. einhverjir sakaðir um vænisýki segir hún að sé þá bara dæmi um örlítið vandaðri framsetningu á sömu taumlausu andúðinni og hjá þeim sem kalli hana kuntu.

Niðurstaðan er þessi:

Femínistar ögra ríkjandi hugmyndafræði og kalla á róttækar breytingar. Femínistar sætta sig ekki við að konur séu kallaðar ljótum nöfnum vegna skoðana sinna og femínistar sætta sig ekki við að staðalmyndir hefti tækifæri beggja kynja til virkrar samfélagsþátttöku. Femínistar ógna þannig hinni friðsælu tilveru þar sem fólk leikur sín hefðbundnu kynhlutverk í blindni. Friðsælu segja sumir, jafnvel þótt hún innihaldi ójöfn tækifæri kynjanna, kynbundinn launamun og kynbundið ofbeldi. Viðhorf samfélagsins í garð femínista eru þannig skiljanleg — en óásættanleg engu að síður.

Það sjá vonandi allir að það er varhugavert að sópa öllu sem sagt er um femínista undir teppið í þeirri trú að aðeins sé um að ræða viðbrögð við því að “friðsælli tilveru” sé ógnað.

Í umræddri grein er fjallað um gagnrýni á femínista sem Davíð Þór Jónsson setti fram og ég skil greinina þannig að sú gagnrýni Davíðs Þórs sé þá dæmi um eitthvað sem eigi bara að líta á sem óásættanleg viðbrögð við því að femínistar séu að trufla friðsæla tilveru hans.

Þetta þykja mér afskaplega vond fræði. Að afskrifa gagnrýni á þessum forsendum, að því gefnu að það sé gert, er hroðalega einstrengingslegt. Með svona þankagangi er hægt að breyta hvaða hugmyndafræði sem er í einstefnulega rörsýni.

Eða geta femínistar gert kröfu til þess að sjónarmiðum þeirra sé sýndur skilningur – þau ekki afskrifuð sem öfgar - en á sama tíma lokað augunum fyrir því að gagnrýnendur eigi þá einhvert viðlíka tilkall til þess að reynt sé að skilja og taka mark á orðum þeirra, en þau ekki afskrifuð sem hrein íhaldssemi?

Í athugasemdum við grein Sóleyjar er þessum ummælum hennar í tilvitnuninni fagnað ákaft. Vonandi kemur það til af betri ástæðum en mér finnst ég skynja.

Var að glugga í þessa grein á Scepchick: UNQUESTIONED PRIVILEGE

Höfundur er bandarísk kona af indverskum uppruna sem er að tala um það þegar fólk spyr hana hvaðan hún er og fleira í þeim dúr.

Nú er ég strax búinn að segja að hún sé bandarísk kona af indverskum uppruna, en hún vill minna á að það er jú ekki allt sem hún er, eða einu sinni það sem skilgreinir hana fyrst og fremst. Hún er jú margt annað sem er mun meira lýsandi fyrir hana og hennar persónuleika.

Ágætar vangaveltur, að mér finnst.

Höfundur talar hinsvegar mikið um hvað henni þykir eitt og annað sem venjulegt fólk spyr að í einlægri forvitni og hugsunarleysi weird, offensive, annoying og svo framvegis.

Hvaðan ertu? Hvað þýðir nafnið þitt á frummálinu? Hvað gerir fólkið þitt?

Á maður að leyfa sér að láta svona spurningar fara í taugarnar á sér af því að það er hægt að líta svo á að verið sé að sýna klisjukenndum ytri einkennum meiri áhuga en hver viðkomandi er í ýmsum persónulegri skilningi? Eða af því að maður er með óalgengan litarhátt og er oftar spurður en aðrir?

Er þetta ekki dálítið spurning um hvort ekki sé betra að líta á svona spurningar sem saklaust hjal, sem segi manni ekkert um hvort sá sem spyr beri næga virðingu fyrir manni til að reyna að spyrja merkilegri spurninga?

Eru femínistar ekki stundum að gera hlutina dálítið þunga í vöfum?

Hversu flókið á það eiginlega að vera fyrir fólk að misstíga sig ekki í samskiptum við aðra? Ef saklausustu vangaveltur eru skilgreindar sem leiðindamórall eða jafnvel kynþáttahatur eða kynfyrirlitning verður það ekki auðveldara.

Nú hefur verið mikil umræða um asperger heilkennið síðustu daga. Einhverskonar skortur á félagsþroska eða félagskunnáttu er nokkuð sem virðist hrjá mjög mikið af fólki og oft finnst manni eins og heilu kynslóðirnar af ungum strákum kunni ekki að eiga önnur samskipti en yfir Teamtalk í World of Warcraft eða í álíka tölvuleikjastússi.

Hvernig á þess háttar fólk að eiga við það að samfélagið sé að gíra sig upp í að þykja allskyns daglegt hjal móðgandi, vanhugsað og pirrandi?

Ef einhver spyr mann hvaðan maður er, tekur maður þá ekki bara vingjarnlegheitin á málið og svarar brosandi og glaðlyndur, svo maður sé ekki að refsa fólki fyrir að vera hugsanlega ekki alið upp í trylltu stressi yfir því að smæstu yfirsjónir geti truflað ofurnæma blygðunarkennd einhvers?

Ég á fjölskyldumeðlim sem eru með vott af asperger og ef hann ætti að hafa svona miklar áhyggjur af viðkvæmni fólks úti í bæ, myndi hann einfaldlega ekki þora að opna á sér munninn, og á þó erfitt með það fyrir.

Mér finnst það vera umhugsunarefni hvað sumum virðist þykja eðlilegt að fleira og fleira eigi að bætast á listann yfir viðkvæm málefni sem þarf að gæta ýtrustu varkárni við að ræða. Og nú hreinlega hluti eins og hæ, hvaðan ert þú?

Þurfum við ekki líka að vera dálítið jákvæð og temja okkur að hengja ekki sjálfsmyndina rækilega á ábyrgð samfélagsins í kringum okkur?