Ef ég segði ykkur að bíll sem þið væruð að spá í að kaupa kæmist upp í hraðann 100 km/klst. myndi það í sjálfu sér ekki segja ykkur neitt um bílinn. Til þess að þetta hafi einhverja praktíska merkingu þurfið þið að vita eitthvað eins og hversu lengi hann er að ná þeim hraða og hversu vel bíllinn er til þess fallinn að keyra á þeim hraða.
Þurfi til dæmis að fylla bílinn með nítróbensíni og pína hann í 20 mínútur niður brekku til að ná 100 km/klst. er það mjög mjög mjög slappur bíll, þrátt fyrir að komast tæknilega séð á þennan hraða.

Afar keimlík lögmál gilda þegar velja skal magnara í hljómtækjastæðu. Menn velja nefnilega gjarnan magnara sem eru hátt skráðir í vöttum (W), en það er aflið sem tónlistin er knúin áfram með til hátalaranna, sem aftur hreyfast þeim mun kröftugar sem vöttin eru fleiri. Og alveg eins og Rauði Baróninn vildi ná 100 frækilegum drápum í loftbardögum fyrri heimstyrjaldarinnar, en náði bara 80, þá vilja allir vera með 100W eða meira af krafti til ráðstöfunar til að keyra tónlistina inn í stofuna, því það hljómar svo miklu betur að segjast hafa 100W+ en að hafa bara 80W, eða þaðan af minna.
En hundrað vött segja okkur ekki neitt, frekar en 100 kílómetrarnir, nema eitthvað annað sé haft með til viðmiðunnar. Þar kemur dásamlega hugtakið total harmonic distortion til sögunnar (THD). Við þurfum ekkert að skilja það hugtak til hlítar, frekar en við nennum að leggja okkur eftir því að vita nákvæmlega hvaða kraftar verka á bíla og hvar þeir tapast í núningi og hitamyndun. En við þurfum að vita hvaða hlutfall THD er gefið upp fyrir gefna vattatölu, því annars vitum við ekkert hverskonar magnara við erum að kaupa.
Í vandaðri hljómtækjum er algengt að THD, miðað við uppgefinn styrk á rás, sé um 0,01-0,1%, en það getur reyndar líka verið blekkjandi eins og útskýrt er í Wikipediagreininni:
It is unfortunate that these two conflicting definitions of THD (one as a power ratio and the other as an amplitude ratio) are both in common usage. Fortunately, if the THD is expressed in dB, then both definitions are equivalent. This is not the case if the THD is expressed as a percentage.
En látum okkur samt nægja að læra þessa þumalputtareglu á tiltölulega einfölduðum nótum.
Magnari sem getur keyrt út 100W (yfirleitt við 8 ohm) með vel innan við 0,1% bjögun er mjög líklega miklu miklu öflugri magnari en sá sem dælir út 100W með 10% bjögun. Þannig eru ekki öll 100W fædd jöfn, sum 100W eru nefnilega jafnari en önnur.
THD má segja að sé bjögunarhlutfallið miðað við ákveðið afl. Eftir því sem bjögunarhlutfallið er lægra, þeim mun hreinna merki er að berast til hátalaranna og þeir hljóma því betur. 100W á rás við 0,01% THD er að öllum líkindum vísbending um að um mjög öflugan og vandaðan magnara sé að ræða.
Til að geta kallað veikluleg fermingarhljómtæki 100 vatta, fara framleiðendur í dálítinn blekkingarleik, ekki ósvipað og kirkjan gerir með biblíuna, en það gengur út á að velja með lituðum hætti hvaða upplýsingar eru hafðar fremst á pakkningunum. Menn reikna sem sagt út bjögunina við 100W keyrslu á magnaranum og fela síðan þá tölu aftast í notendahandbókinni, sem þá er oft um 10% bjögun, en þið sjáið að það er himinn og haf á mili 10% bjögunar og 0,01% bjögunar.
Nú skulið þið því nótera hjá ykkur hugtakið “total harmonic distortion” eða “THD” og spyrja næsta raftækjasölumann út í bjögunarhlutfall hljómtækja sem þið hafið augastað á í prósentum eða dB miðað við 100W keyrslu (eða hverja þá keyrslu sem magnarinn er sagður ráða við), þar sem um RMS vött er að ræða – sem ég tel að sé gefið ef á annað borð er talað um THD. Algeng framsetning í vörulýsingu er eitthvað á þessa leið: x mörg (RMS) vött við 8Ω, 20 hz-20 khz, THD 1%
Að þessu athuguðu eiga menn þó enn langt í land með að vita allt um gæði magnarans, rétt eins og menn meta ekki gæði bifreiða með hestöflunum einum, en þar sem vöttin eru algengur sölupunktur og ungum folum er jafnan umhugað að geta sprengt hljóðhimnur með hljómtækjunum sínum, þá eru þetta a.m.k. upplýsingar sem geta fleytt manni nokkuð langt í frumskógi raftækja og loðinni markaðssetningunni á þeim.
Séu mælingar gefnar upp við 4 eða 6 ohm (4Ω eða 6Ω), í stað hinna hefðbundnu 8, er líka verið að pína vattatöluna upp, þar sem það fæst hærri vattatala með því að notast við minna viðnám.
Einnig eru THD mælingar oft gerðar eingöngu með 1 kílóriða tóni, í stað þess að mæla á sviðinu 20-20.000 rið, sem er heyrnarsvið mannsins. En munurinn þar á milli er ekki svo afgerandi að ekki megi notast við þumalputtaregluna.
-
Leiðréttingar og viðbætur velkomnar.
Fyrir eðlisfræðingana: http://www.dogstar.dantimax.dk/tubestuf/thdconv.htm